Botwinka zupa to jedno z tych dań, które niosą ze sobą smak pierwszych ciepłych dni i dziecięcych wspomnień związanych z kuchnią babci. W moim rodzinnym domu wiosna zawsze zaczynała się od aromatycznego garnka zupy botwinka – gotowanej jeszcze na kuchni kaflowej, podanej z kleksem śmietany i posiekanym koperkiem. Pamiętam, jak babcia mówiła, że botwinka lubi spokój – nie cierpi pośpiechu, nadmiaru przypraw ani zbyt mocnego ognia. Dziś dzielę się recepturą, która łączy tradycyjną technikę przygotowania ze współczesnym podejściem do kuchni sezonowej – z poszanowaniem składnika, jego sezonowości i właściwości odżywczych.
Dlaczego warto gotować zupę botwinkę?
Botwinka, czyli młode liście i korzenie buraka ćwikłowego, to jeden z najcenniejszych produktów kulinarnych wczesnego lata. Jest nie tylko smaczna, ale i wyjątkowo zdrowa – bogata w witaminę C, K, kwas foliowy, żelazo, a także przeciwutleniacze. Wzmacnia organizm, oczyszcza krew, wspiera układ pokarmowy. To także warzywo uniwersalne – można je dusić, piec, blendować, a najwięcej wartości zachowuje właśnie w lekkiej zupie. Zupa botwinka przyrządzona „na czysto” lub zabielana to klasyk polskiej kuchni sezonowej, który doskonale wpisuje się w nowoczesną koncepcję gotowania z sezonem i z szacunkiem dla produktu.
Lista składników (na 4–6 porcji)
Warzywa i zioła
– 2 pęczki świeżej botwinki (wraz z młodymi buraczkami)
– 4–5 młodych ziemniaków (średniej wielkości)
– 1 marchew
– 1 pietruszka (korzeń)
– Kawałek selera (ok. 100 g)
– 1 mała cebula
– 2 ząbki czosnku
– Opcjonalnie: liść laurowy i 2–3 ziarenka ziela angielskiego
– Pęczek koperku (do podania)
– Sól, świeżo mielony pieprz
Płyny
– 1–1,5 litra bulionu warzywnego (ew. lekkiego drobiowego)
– 1 łyżka octu jabłkowego lub soku z cytryny (reguluje kolor i smak)
Aby zabielić
– 150 ml śmietanki 18% (lub gęstszego jogurtu naturalnego)
– 1 łyżeczka mąki pszennej (opcjonalnie, dla zagęszczenia)
Olej do podsmażenia warzyw
– 1 łyżka masła klarowanego lub oleju rzepakowego tłoczonego na zimno
Jak gotować botwinkę – instrukcja krok po kroku
Krok 1: Przygotowanie składników
Zupa botwinka wymaga starannego przygotowania warzyw. Przede wszystkim należy dokładnie oczyścić botwinkę. Oddziel liście od bulwki, ale nie wyrzucaj ich – obie części trafią do zupy. Liście płuczemy kilkakrotnie w zimnej wodzie, by wypłukać zanieczyszczenia i piasek. Bulwy oczyszczamy szczoteczką i cienko obieramy. Krajalnica mandolina lub ostry nóż przyspieszą cięcie.
– Bulwy pokrój w cienkie plasterki lub w półplasterki, jeżeli są większe.
– Liście i łodygi botwinki posiekaj – łodygi można zostawić nieco dłuższe (ok. 1,5–2 cm), liście drobniej.
– Młode ziemniaki dokładnie wyszoruj i pokrój w kostkę – nie trzeba ich obierać, jeśli skórka jest cienka.
– Cebulę pokrój w drobną kostkę, czosnek drobno posiekaj.
– Marchew, pietruszkę i seler obierz i pokrój w cienkie półplasterki lub zapałkę.
Krok 2: Podsmażenie warzyw
W dużym garnku rozgrzej masło klarowane lub olej rzepakowy. Wrzuć cebulę i lekko ją zeszklij na średnim ogniu przez 3–4 minuty. Dorzuć czosnek, marchew, pietruszkę i selera. Dodaj odrobinę soli i duś warzywa przez około 5–7 minut, aż zmiękną i lekko się zarumienią.
Krok 3: Gotowanie zupy
Do podsmażonych warzyw dodaj bulwy botwinki i ziemniaki. Wlej bulion i dorzuć przyprawy: liść laurowy, ziele angielskie, sól. Gotuj na wolnym ogniu pod przykryciem przez 15 minut – zależy nam na tym, by warzywa były miękkie, ale nie rozgotowane.
Po tym czasie dodaj posiekane łodygi i liście botwinki. Gotuj kolejne 5–7 minut. Pod koniec gotowania dodaj sok z cytryny lub ocet jabłkowy – nie tylko pogłębia smak, ale też utrwala piękny różowy kolor zupy. W tym momencie dopraw solą i pieprzem do smaku.
Krok 4: Zabielanie (opcjonalnie)
Jeśli chcesz przygotować zupę botwinkę zabielaną:
– W kubku wymieszaj śmietankę z mąką i kilkoma łyżkami gorącego wywaru – dokładnie, aby nie powstały grudki.
– Powoli wlej śmietanę do garnka z zupą, stale mieszając. Utrzymuj niewielki ogień i nie dopuść do wrzenia po dodaniu śmietanki, aby zupa się nie zwarzyła.
Jeśli wybierasz wersję „na czysto”, pomiń ten etap i serwuj zupę bez śmietany, z porcją koperku na wierzchu.
Krok 5: Serwowanie zupy botwinki
Zupa botwinka najlepiej smakuje ze świeżo posiekanym koperkiem i opcjonalnie jajkiem ugotowanym na twardo, przekrojonym na pół. Podawaj ją gorącą w głębokim talerzu lub misce. Świetnie komponuje się z kromką chleba na zakwasie albo z młodymi małymi bułeczkami pszenno-orkiszowymi.
Botwinka zupa – warianty i praktyczne wskazówki
Wariant bez śmietany – zupa botwinka na czysto
Dla tych, którzy ograniczają nabiał lub wolą lżejsze wersje, zupa botwinka „na czysto” to znakomity wybór. Nie traci na smaku, a nawet zyskuje na wyraźniejszej roślinnej nucie. W tym przypadku warto dodać więcej koperku i nieco czosnku lub kilka kropli oleju lnianego przed podaniem – dla głębi smaku.
Dodatek białka – zupa botwinka z jajkiem lub tofu
Jeśli zupa botwinkan ma stać się daniem bardziej sycącym, można wzbogacić ją o ugotowane jajko lub podsmażone tofu wędzone – szczególnie w wersji wegetariańskiej. Dodatek sera feta również pasuje do jej słodko-kwaśnego charakteru.
Jak przechowywać botwinkę?
Liście botwinki szybko więdną – najlepiej przygotować je zaraz po zakupie lub zabezpieczyć w lodówce, owijając w wilgotną ściereczkę i przechowując w szczelnej torbie foliowej do 2 dni. Gotowa botwinka zupa zachowuje świeżość przez 2–3 dni w lodówce. Nie należy jej wielokrotnie odgrzewać po dodaniu śmietanki – wersję na czysto można spokojnie podgrzać nawet trzykrotnie.
Czy botwinkę można mrozić?
Tak, choć najlepiej zamrozić wywar bez śmietany. Zupa botwinka dobrze znosi mrożenie w wersji na czysto – po rozmrożeniu dodaj świeży koperek i zabiel, jeśli chcesz, dopiero przy podaniu.
Podsumowanie
Zupa botwinka to jedno z najbardziej klasycznych dań polskiej kuchni sezonowej. Łączy w sobie prostotę wykonania z głębią smaku i licznymi wartościami odżywczymi. Niezależnie, czy wybierzesz botwinkę zupę zabielaną, czy wersję lekką i czystą, jest to potrawa, do której chce się wracać przez całą wiosnę i początek lata. Warto eksperymentować z dodatkami – koperkiem, czosnkiem, jajkiem, a nawet chlustem kefiru. Kluczem pozostaje jednak jakość składników i odpowiedni czas gotowania – botwinka nie lubi pośpiechu. Spróbuj tej zupy raz, a stanie się stałym punktem twojego sezonowego menu.