Patison – warzywo, które łatwo przeoczyć na straganie, a jeszcze łatwiej zignorować po ugotowaniu. „Nie smakuje niczym” – to najczęstsza opinia, jaką można usłyszeć od osób, które podjęły próbę przyrządzenia go raz czy dwa. Pewnego lata znajoma ogrodniczka wręczyła mi torbę pełną białych, talerzykowatych patisonów. „Zobaczysz, jakie dobre!” – mówiła z entuzjazmem. Po pierwszej duszonej porcji było tylko pytanie: i co teraz z tym zrobić? Lata eksperymentów doprowadziły mnie do zaskakujących wniosków – patison naprawdę może mieć smak. Trzeba tylko potraktować go z odpowiednią kulinarną uwagą.
Sprawdź koniecznie mojego e-booka
Dlaczego patison wydaje się bez smaku?
Na pierwszy rzut oka trudno uznać patisona za warzywo godne kulinarnej uwagi. Mało wyrazisty zapach, delikatny miąższ, niska zawartość cukrów, prawie żadnej kwasowości. Smak? Neutralny jak woda. I to właśnie jest jego największy atut – patison to idealne warzywo nośnik. Umożliwia chłonięcie smaków przypraw, ziół, marynat. Są jak tofu świata roślinnego – same z siebie niewiele znaczą, ale w odpowiednim towarzystwie potrafią zachwycić.
Botanicznie patison to odmiana dyni zwyczajnej (Cucurbita pepo), podobnie jak cukinia czy kabaczek. W Polsce zyskał popularność w XX wieku, jednak nigdy nie zdobył statusu mainstreamu kulinarnego. A szkoda, bo to warzywo nie tylko lekkostrawne i dietetyczne, ale również bogate w witaminę C, beta-karoten, witaminy z grupy B oraz mikroelementy, takie jak magnez i potas.
Metody obróbki i zastosowania patisona
Smażenie
Patisony można z powodzeniem smażyć, zarówno w panierce, jak i saute. Ich jędrna struktura pozwala zachować kształt, ale warto zadbać o dobre przyprawienie – sam miąższ nie wniesie intensywnego smaku.
Pieczenie
To jedna z najlepszych metod podkreślenia walorów patisona. Pod wpływem temperatury miąższ mięknie, ale nie rozpada się tak szybko jak np. cukinia. Doskonale chłonie przyprawy i marynaty.
Grillowanie
Pokrojony w plastry i zamarynowany w oliwie z czosnkiem oraz sokiem z cytryny staje się świetną przekąską grillową. Może zastąpić klasyczne bakłażany.
Faszerowanie
Dzięki wydrążonemu wnętrzu patison nadaje się do nadziewania – mięsem, kaszą, grzybami, serem. To sprawdzony sposób, by nadać mu konkretny profil smakowy.
Kiszenie i marynowanie
Młode patisony o średnicy 3–5 cm są znakomite do konserwowania. Ich delikatna struktura szybko chłonie aromaty zalewy octowej czy solankowej.
Przechowywanie i mrożenie
Świeży patison przechowuje się do 10 dni w lodówce, najlepiej owinięty w papier lub włożony do perforowanego woreczka. Pokrojonego patisona można zamrozić po wcześniejszym blanszowaniu przez 2–3 minuty we wrzątku. Po rozmrożeniu najlepiej sprawdzi się w zupach i daniach duszonych.
Przepisy kulinarne z patisonem
1. Patison panierowany z ziołowym sosem jogurtowym
Składniki:
– 1 średni patison
– 1 jajko
– 1/2 szklanki bułki tartej
– Sól, pieprz, papryka wędzona
– Olej roślinny do smażenia
– 150 g jogurtu greckiego
– 1 ząbek czosnku
– 1 łyżka posiekanego koperku
Sposób przygotowania:
1. Patisona obieramy, kroimy w plastry grubości ok. 1 cm.
2. Solimy i oprószamy pieprzem, odstawiamy na 10 minut.
3. Obtaczamy w rozkłóconym jajku, następnie w bułce tartej z dodatkiem wędzonej papryki.
4. Smażymy na rozgrzanym oleju po 2–3 minuty z każdej strony, aż zyskają złoty kolor.
5. Jogurt mieszamy z przeciśniętym czosnkiem i koperkiem. Podajemy z gorącymi plastrami patisona.
2. Zapiekany patison z nadzieniem z kaszy gryczanej i pieczarek
Składniki:
– 2 małe patisony
– 150 g kaszy gryczanej
– 200 g pieczarek
– 1 cebula
– 1 ząbek czosnku
– 2 łyżki oleju
– Tymianek, sól, pieprz
– Starty parmezan lub twardy żółty ser
Sposób przygotowania:
1. Ugotuj kaszę gryczaną na sypko.
2. Pieczarki drobno posiekaj, podsmaż z cebulą i czosnkiem na oleju.
3. Dodaj kaszę, przyprawy i dokładnie wymieszaj farsz.
4. Patisony przekrój poziomo, wydrąż środek.
5. Wypełnij nadzieniem, posyp startym serem.
6. Piecz w 180°C przez 30 minut.
3. Krem z patisona z curry i mlekiem kokosowym
Składniki:
– 1 duży patison
– 1 ziemniak
– 1 cebula
– 1 łyżka żółtej pasty curry
– 1 puszka mleka kokosowego
– 500 ml bulionu warzywnego
– Sól, sok z limonki
Sposób przygotowania:
1. Patisona i ziemniaka obierz, pokrój w kostkę.
2. Na odrobinie oleju podsmaż cebulę z curry.
3. Dodaj warzywa, bulion i gotuj 20 minut.
4. Wlej mleko kokosowe i zmiksuj całość na gładko.
5. Dopraw solą i kilkoma kroplami soku z limonki.
4. Grillowany patison w marynacie cytrynowo-ziołowej
Składniki:
– 2 młode patisony
– Sok i skórka z 1 cytryny
– 2 łyżki oliwy
– 1 ząbek czosnku
– Sól, pieprz, oregano, rozmaryn
Sposób przygotowania:
1. Patisona pokrój w grube plastry.
2. W misce połącz oliwę, sok i skórkę cytrynową, przeciśnięty czosnek i zioła.
3. Dodaj plastry patisona, zamieszaj i wstaw do lodówki na 30–60 minut.
4. Grilluj przez 3–4 minuty z każdej strony.
5. Patisonowy chutney z imbirem i cebulą
Składniki:
– 500 g patisona
– 1 cebula
– 50 g świeżego imbiru
– 200 g cukru trzcinowego
– 100 ml octu żółtego winnego
– 1/2 łyżeczki ziaren gorczycy
– 1/2 łyżeczki cynamonu
Sposób przygotowania:
1. Patisona obierz i zetrzyj na grubych oczkach.
2. Cebulę i imbir drobno posiekaj.
3. Wszystko włóż do rondla, dodaj przyprawy, ocet i cukier.
4. Gotuj na małym ogniu bez przykrycia przez 40–50 minut, mieszając.
5. Przełóż do słoików, zakręć i pasteryzuj przez 15 minut.
Podsumowanie
Patison to warzywo, które wymaga nieco pracy, ale odwdzięcza się ogromną uniwersalnością. Smakowo neutralny, jest idealną bazą do kulinarnych eksperymentów: można go smażyć, piec, faszerować, konserwować, a nawet przerabiać na zupy krem czy chutney. Kluczem są aromaty – zioła, przyprawy, oleje, sery, buliony. Jeśli nauczymy się traktować patisona jako płótno dla kulinarnej wyobraźni, przestanie być nudnym dodatkiem, a stanie się bohaterem stołu. Warto dać mu szansę i sięgnąć po niego częściej, zwłaszcza latem i jesienią, kiedy świeże egzemplarze są najłatwiej dostępne.
